فه‌لسه‌فه‌ له‌ دوێنێوه‌ تا ئه‌مڕۆ/ بێستون حه‌سه‌ن

‌‌مرۆڤایه‌تی‌ به‌گشتی‌ و مه‌عریفه‌ جیاجیاكانی‌ عه‌قڵ به‌تایبه‌تی‌ هه‌میشه‌ كاریگه‌ر بووه‌ له‌سه‌ر خولقاندنی‌ كارێك له‌چاو كارێكی‌ تردا ، به‌مانایه‌كی‌ دی‌ بڵێین جیاوازی‌ عه‌قڵیه‌ته‌كانه‌ كه‌وای‌ كردووه‌ به‌ كارێك بڵێین باش و به‌ یه‌كێكی‌ تر بڵێین باشتر.
لێره‌وه‌ ماناكان به‌جۆرێك ده‌گۆڕێن كه‌خودی‌ فه‌لسه‌فه‌ش هه‌میشه‌ بۆخۆی‌ له‌ گۆڕاندابووه‌ له‌ خزمه‌تكردنی‌ مرۆڤ و مرۆڤایه‌تیدا ، ئه‌وه‌تا له‌سه‌ده‌كانی‌ ڕابردووشدا فه‌لسه‌فه‌ مێژوویه‌كی‌ دیاریكراوی‌ نیه‌ كه‌ ئێمه‌ ئاماژه‌ به‌ بوونی‌ كات و شوێن و بنیادنه‌ری بكه‌ین.هه‌ندێك پێیان وایه‌ یۆنان یه‌كه‌مین مه‌ڵبه‌ندی‌ هه‌بوونی‌ فه‌لسه‌فه‌یه‌ و كۆمه‌ڵێك ڕای‌ جیاوازتریش هه‌ن كه‌ پێیان وایه‌ صینیه‌كان(چین) به‌دامه‌زرێنه‌ری‌ فه‌لسه‌فه‌ ده‌زانن ئه‌مه‌ جگه‌ له‌وه‌ی‌ كه‌ خێڵه‌كۆچه‌رییه‌كان و تایفه‌ جیاجیاكان هه‌ریه‌كه‌یان به‌جۆرێك له‌ مێژووی‌ دروستبوونی‌ فه‌لسه‌فه‌ ئه‌دوێن وه‌ك سۆمه‌رییه‌كان و بابلیه‌كان.
تالین و سوقرات دوو فه‌یله‌سوف بوون كه‌به‌بڕوای‌ خۆیان هه‌میشه‌ فه‌لسه‌فه‌ له‌ ئه‌گه‌رێك زیاتره‌ و ده‌شێ‌ به‌ درێژایی‌ زه‌مه‌ن كه‌سانی‌ تریش هه‌بن له‌ فه‌نتازیای‌ فه‌لسه‌فه‌دا ئاڵوگۆڕی‌ ئایدیاكانیان بخه‌نه‌ خزمه‌ت مرۆڤایه‌تیه‌وه‌. قسه‌كردنی‌ ئێمه‌ هێنده‌ باس له‌ وجودی‌ فه‌لسه‌فه‌كانیانه‌ له‌ بازنه‌ی‌ ژیانی‌ تاكه‌كانی‌ كۆمه‌ڵگه‌ به‌و هێنده‌یه‌ نامانه‌وێت باس له‌وه‌ بكه‌ین كه‌ ئایا كام له‌م دوو فه‌یله‌سوفه‌ له‌پێش ئه‌وی‌ تریانه‌وه‌یه‌ ، گه‌ر له‌ مه‌عریفه‌ی‌ تاكی‌ ئێسته‌و تاكی‌ سه‌ده‌كانی‌ ڕابردوو بدوێین بۆژیان گه‌لێك جیاوازی‌ گه‌وره‌ ئه‌بینین له‌ڕووی‌ تێگه‌یشتن له‌ماناكانی‌ ژیان و دروستبوونی‌ كه‌ون و زه‌ویه‌وه‌.
به‌نموونه‌ ئه‌یهێنینه‌وه‌ كه‌ ڕادده‌ی‌ عه‌قڵیه‌ته‌كان و تێگه‌یشتن بۆ جیهان وه‌هابووه‌ كه‌ دروستبوونی‌ ئه‌م جیهانه‌ سه‌رچاوه‌كه‌ی‌ ته‌نها ئاگر و ڕۆشناییه‌ ، ئه‌مه‌یه‌ خودی‌ جیاوازیه‌كان دیاری ده‌كا له‌ كۆن و له‌ئێستادا. له‌نێوفه‌یله‌سوفانیشدا ئارای‌ زۆرجودا هه‌یه‌ له‌سه‌ر ناساندنی‌ جیهان ،
(پارمینیدۆس) یه‌كێكه‌ له‌وانه‌ی‌ به‌پێچه‌وانه‌ی‌ هه‌موو بۆچونه‌كان ژیان ئاوه‌ژوو ده‌كاته‌وه‌ و ده‌ڵێ‌ : له‌م وجووده‌دا هه‌موو كایه‌كان وه‌ك یه‌كن هه‌موو شته‌كان یه‌ك شتن.
ته‌ماشاكه‌ن چۆن خودی‌ ئه‌و بیرمه‌ندانه‌ش له‌مڕۆدا ڕه‌نگیانداوه‌ته‌وه‌ به‌جۆرێك كه‌ مرۆڤاكانی‌ وه‌ها لێكردووه‌ هه‌میشه‌ له‌ شته‌كانی‌ ده‌وروبه‌ر قوڵببنه‌وه‌ و قسه‌یه‌كیان هه‌بێت له‌سه‌ری‌ تا مانای‌ فه‌یله‌سوف له‌زاتیاندا بدۆزنه‌وه‌ و له‌وڕێیه‌وه‌ ده‌وروبه‌ره‌كانیان ئاشنابكه‌ن به‌ شتی‌ نوێ‌ و هزری‌ نوێ‌ و فه‌لسه‌فه‌ی‌ نوێ‌. ئه‌مانه‌ی‌ ووترا چه‌مكێكی‌ بچووك بوون له‌ ناساندنی‌ فه‌لسه‌فه‌ی‌ هه‌ندێك له‌ فه‌یله‌سوفه‌كان و به‌ستنه‌وه‌یان به‌ ژیانی‌ ئه‌مڕۆمانه‌وه‌ كه‌بێگومان ده‌بینی‌ ڕه‌نگدانه‌وه‌كانی‌ فه‌لسه‌فه‌ به‌ڕوونی‌ له‌ بابه‌ت و ناوه‌نده‌ فكری‌ فه‌لسه‌فیه‌كانی‌ ئه‌مڕۆدا به‌زیندوویی‌ ماوه‌ته‌وه‌.
Bestoon1617@yahoo.com