روونكردنەوەیەك لە بەڕێوەبەرایەتی بەدواداچوونی توندوتیژی دژبە ئافرەتان لەوەزارەتی ناوخۆ

‌‌دوای بڵاوبوونەوەی ڕاپۆرتی نێردەی نەتەوەیەكگرتوەكان بۆ یارمەتیدانی عێراق (UNAMI ) لەبارەی رەوشی مافی مرۆڤ لە عێراق بە گشتی، لە چەند خاڵێكدا ئاماژە بە هەرێمی كوردستان كراوە، ئەوەی مەبەستمانە لێرەدا ئاماژەی بۆ بكەین بە هەڵە لێكدانەوە و بڵاوكردنەوەی ئەو ڕاپۆرتەیە كە لە بەشێك لە ڕٍاگەیاندنە كوردییەكان بەشێوەیەكی دوور لە ڕاستی شیكردنەوەو لێكدانەوەی بۆكراوە، ئێمە لێرەدا تەنیا ڕونكردنەوە لەسەر سێ خاڵی گرنگی راپۆرتەكە دەدەین كە راستەوخۆ پەیوەندی بە بارودۆخی كۆمەڵایەتی ئافرەتانەوە هەیە لە هەرێمی كوردستان:
یەكەم /
بەپێی ڕاپۆرتەكەی (یۆنامی) لەماوەی نێوان ( 1ی كانونی دووەم تاكو 30ی حوزەیرانی 2009 ) تەنیا 122 حاڵەتی توندوتیژی دژ بە ئافرەتان تۆمار كراوە لە هەرێمی كوردستان ، كە پێكهاتووە لە تاوانەكانی شەرەف و خۆكوشتن، كە تێیدا تەنیا(13) حاڵەتی كوشتنی بە ئەنقەست یان هەوڵدان بووە بۆ كوشتن بەهۆی ئازاردانیان و خراپ مامەڵەكردن لەگەڵیاندا، كە لەلایەن خێزانەوە ڕوویداوە، هەروەها 57 حاڵەتیان خۆكوشتن بووە یان هەوڵدان بووە بۆ خۆكوشتن، 33 ئافرەتیش مردوون بە هۆی سوتانەوە.
ئێمە تەنیا لەبەر ئەمانەتی گواستنەوەی زانیارییەكان بە هەمان شێوە ژمارەكانمان وەكو خۆی نوسیوەتەوە، بەڵام بەداخەوە ئەو ئامارانەی كە لەڕاپۆرتەكەدا هاتووە هەڵەی تێداكراوە، چونكە لە ڕاپۆرتەكەدا ئاماژە بە 122 حاڵەت كراوە بەڵام لە شیكردنەوەو كۆكردنەوەی سەرجەمی حاڵەتەكاندا دەردەكەوێت كە كۆی حاڵەتەكانی توندوتیژی دەكاتە (103) حاڵەت نەك (122)حاڵەت ، بۆیە دەبینین ژمارەی حاڵەتەكانی توندوتیژی كەمترە لەوەی كە لەناوەرۆكی راپۆرتەكەدا خراوەتەڕوو .
لە لایەكی تریشەوە هەر لەراپۆرتەكەدا ئاماژە بۆ ئەوە دەكەن كە لە كۆی 122 حاڵەتی توندوتیژی دژبە ئافرەتان (75) حاڵەت تەمەنیان لە نێوان (18 – 40) ساڵیدایە و (17) حاڵەتیش تەمەنیان لە خوار (18) ساڵدایە، بەداخەوە ئامادەكارانی راپۆرتەكە لەكۆكردنەوەو خستنەڕووی ئەو ژمارەیەشدا كەوتوونەتە هەڵەوە ، چونكە كۆی حاڵەتەكان بەپێ‌ ی ئاستی تەمەنی قوربانیان، دەكاتە (92) حاڵەت نەك (122) حاڵەت هەروەك لەراپۆرتەكەدا بەهەڵە خراوەتەڕوو . بۆیە راپۆرتەكە نا ووردبونەوەیەكی زۆری لەخستەڕووی ژمارەی حاڵەتەكاندا پێوە دیارە).



دووەم/
ڕاپۆرتەكەی (یۆنامی) ڕوونی دەكاتەوە هەردوو مادەی 128 و 130 لە یاسای سزادانی عێراقی لە هەرێمی كوردستان كاری پێناكرێت و ڕاگیراون بەپێی یاسایەك لە پەرلەمانی كوردستان دەرچوو لە ساڵی 2002 ، بۆیە لە هەرێمی كوردستان تاوانی شەرەف بە( الڤروف المخففە – بارە سوككراوەكان ) دانانرێت. ئەو خاڵەی كە (یونامی) لە راپۆرتەكەی خۆیدا ئاماژەی بۆكردووە وەڵامێكە بۆ ئەو میدیایانەی كەراستیەكان وەكو خۆی بڵاوناكەنەوە، چونكە بەشێك لە میدیاكان وایان بڵاوكردۆتەوە كە لە راپۆرتەكەی (یونامی)دا هاتووە ((ژن كوشتن لەكوردستان بەبێ‌ سزا تێپەڕ دەبێت ))! .

3. هەروەها لە دواخاڵدا كە پەیوەندی بە ڕەوشی كۆمەڵایەتی ئافرەتانەوە هەیە لە هەرێمی كوردستان دەقی راپۆرتەكەی (یونامی) بەوشێوەیە باسی هەوڵەكانی حكومەتی هەرێمی كوردستان دەكات لە رووبەڕووبونەوەی توندوتیژی دژبە ئافرەتان :
( لە هەرێمی كوردستان هەنگاوێكی ئیجابی نراوە ئەویش نوێگەری لە دامەزراندنی چوار بەڕێوەبەرایەتی كە لەژێر فەرمانی وەزارەتی ناوخۆ كاردەكەن، لە پێناو بەرز كردنەوەی ئاستی پشتگیری بۆ كەسی قوربانی و بەدواداچوونی حاڵەتەكانی توندوتیژی دژ بە ئافرەت، لەگەڵ ئەوەی كە ئەم بەڕێوەبەرایەتییانە تازە دامەزراون، بەڵام بەشداریان كردووە لە پێشاندان و دەرخستنی ئەو بابەتە و زیاد كردنی ووشیاری لەبارەی ئەم كێشەیە، ئەمەش بۆتە هۆی زۆربوونی ڕێژەی تۆماری سكاڵاكانی تایبەت بە توندوتیژی ناو خێزان، هەربۆیە واپێویستە ئەم بەڕێوەبەرایەتییانە پشتگیری ماددی پێویست بكرێن بۆ ئەوەی بتوانن ئەركەكانیان جێبەجێبكەن ، لە ئێستا دوو پەناگە هەیە كە وەزارەتی كاروكاروباری كۆمەڵایەتی بەڕێوەی دەبەن لە هەرێمی كوردستان یەك لە هەولێر و ئەویتر لە دهۆك، بەڵام وەزارەتی ناوخۆ پەناگەیەك لە سلێمانی بەڕێوە دەبات كە ئافرەت دەتوانێت تەنیا لە ماوەیەكی دیاریكراوی كورتدا بمێنێتەوە لەوێ، هەروەها دوو رێكخراوی مەدەنی دوو پەناگەیان هەیە لە سلێمانی ، لەم دوو پەناگەیە لایەنی ئاسایش پارێزراوە بەڵام پێویستی بە دەستەبەر كردنی خزمەتگوزارییەكانی دووبارە شیاندنەوە هەیە).
ئێمە لە (بەڕێوەبەرایەتی بەدواداچوونی توندوتیژی دژبە ئافرەتان لەوەزارەتی ناوخۆ) بە پێویستمان زانی ئەم ڕوونكردنەوەیە بدەینە رای گشتی ، بۆ ئەوەی بە ئەمانەتەوە زانیارییەكان بگوازرێنەوە، گەیاندنی ڕاستی و ئەمانەتی زانیارییەكان ئەركێكی ئەخلاقی و نیشتیمانی گەورەیە ، لەسەر هەموومانە پێوەی پابەند بین .

ەڕێوەبەرایەتی بەدواداچوونی توندوتیژی دژبە ئافرەتان
لەوەزارەتی ناوخۆ
31 /12/2009